Blu-Ray disc

Iwo Jima – een onooglijk vulkanisch eilandje op 1200 kilometer van Tokio – ging tijdens de Tweede Wereldoorlog de geschiedenis in als een van de eerste eilanden waar het Amerikaanse leger tijdens de Pacifische Oorlog landde. Door het verlies van de Mariana-eilanden tijdens de zomer van 1944 was het strategisch belang van het hele gebied waar Iwo Jima lag toegenomen. De Japanners wisten immers dat de Amerikanen vanuit de eilanden daar erg gemakkelijk luchtaanvallen tegen het thuisland zouden kunnen voorbereiden, waardoor de werking van de oorlogsfabrieken zou verstoord worden en het moreel van de lokale bevolking ongetwijfeld een zware klap zou krijgen.

De keizerlijke legerleiding wist dat Iwo Jima haast onmogelijk in eigen handen zou kunnen blijven en had maar een doel: de vooruitgang van de vijand vertragen. Niet iedereen was hiervan op de hoogte, maar toch geven de openingsscènes van Letters from Iwo Jima duidelijk aan wat de sfeer op het eiland moet geweest zijn: er is weinig kleur in de beelden, waardoor je soms bijna het gevoel krijgt dat je naar een zwart-wit film zit te kijken. Daardoor evoceert de briljante Clint Eastwood niet alleen de oorlogsfilms van weleer, maar vooral de troosteloosheid en de onherbergzaamheid van het eiland zelf, alsook de gevoelens van de Japanse soldaten. Zij moeten het rooien met weinig middelen en stellen hun hoop in de komst van luitenant-generaal Tadamichi Kuribayashi, die in juni 1944 het bevel van het eiland overneemt.

Kuribayashi zorgt echter niet enkel voor nieuwe moed, maar ook voor heel wat argwaan. Vooral de oudere, lichtjes vastgeroeste, officieren blijken zich al gauw vragen te stellen bij de onorthodoxe strategie die Kuribayashi voorstelt. Hij laat het artilleriegeschut weer de berg op slepen en beveelt de constructie van een tunnelcomplex. Kuribayashi kent de Amerikaanse productiemogelijkheden immers en weet dat zijn mannen op het strand zouden overrompeld worden. Dat de bevelhebber zo vertrouwd is met de Amerikaanse mentaliteit en tactieken komt omdat hij een tijdlang in de Verenigde Staten heeft gewoond – een detail dat hem niet door iedereen in dank wordt afgenomen.

Een detail, overigens, dat een van de sterke punten van deze film vormt. In tegenstelling tot het andere (en eerste) deel van dit epos, Flags of Our Fathers, waarin de Amerikaanse kant van het strijdgewoel wordt behandeld, neemt Eastwood in Letters from Iwo Jima de tijd om de verschillende personages te introduceren, allemaal op de achtergrond van het grauwe eilandlandschap. Kuribayashi leren we onder andere beter kennen in een flashback, waarin een Amerikaanse vrouw hem tijdens een diner vraagt wat hij zou doen als er oorlog zou uitbreken tussen de Verenigde Staten en Japan. Nog sterker is een scène later in de film, waarin hij een brief voorleest van een gestorven Amerikaanse soldaat. De soldaten rondom Kuribayashi – die altijd hebben geleerd dat Amerikanen vuile barbaren zijn – weten daarop even niet meer wat zeggen. Het is net die stilte, waarin de Japanners beseffen dat de Amerikanen misschien niet zo anders zijn dan zijzelf, die een belangrijk thema in deze film illustreert.

De Japanners in Letters from Iwo Jima worden namelijk voorgesteld als denkende, emotionele mensen, die niet zo sterk verschillen van hun vijanden. Ook zij zijn het slachtoffer van het oorlogsapparaat en ook zij denken geregeld aan deserteren of de wapens neerleggen. Toch accentueert de film ook de Japanse cultuur: sommige officieren staan erop dat iedereen zich van het leven berooft als de nederlaag nabij is en zijn volledig bereid om het juiste voorbeeld te geven (nadat de meeste van hun mannen hen zijn voorgegaan). Deze film laat ons een aantal militairen zien die vermoeden of zelfs weten dat ze zullen sterven en die elk op een andere manier met die wetenschap omgaan.

Om deze twee thema’s – menselijkheid en cultuur – in de verf te zetten, voert Eastwood buiten Kuribayashi nog drie andere personages aan: de oneerbiedige bakker Saigo (perfect neergezet door de in eigen land immens populaire popster Kazunari Ninomiya), een ‘normale’ vent die de hele oorlog nutteloos vindt en eigenlijk enkel bij zijn vrouw en pasgeboren dochter wil zijn, Shimizu (Ryo Kase), die uit de militaire politiemacht werd gegooid nadat hij een bevel van zijn superieur weigerde, en de aristocratische baron Nishi (Tsuyoshi Ihara), die in 1932 nog heeft deelgenomen aan de Olympische Spelen in Los Angeles. Ook hier weet Eastwood de menselijkheid van deze Japanners te vatten, nergens beter dan in een flashback waarin we zien dat Shimizu een hond moet doodschieten enkel en alleen omdat zijn overste geïrriteerd wordt door het geblaf, maar het niet over zijn hart kan krijgen om voor de ogen van een angstig meisje en haar moeder de trekker over te halen. Shimizu schiet in de lucht en probeert eerst te liegen, maar wanneer de hond opnieuw blaft, gaat de officier alleen het huis binnen om de klus alsnog af te maken. Sterke cinema.

Dit gezegd zijnde, hoor je de Japanners toch opvallend veel praten over de positieve eigenschappen van de Amerikanen, vooral nadat het vechten losbarst. Even denk je dan als kijker dat Eastwood misschien toch de patriottische hoed wil opzetten, maar dat beeld wordt radicaal omgegooid wanneer hij toont hoe enkele schietgrage Amerikaanse soldaten een van de hoofdpersonages zonder pardon en zonder reden om zeep helpen.

Letters from Iwo Jima is dus een sterke film geworden, die de gebeurtenissen op het eiland toont zoals dat hoort: met Japanners die hun eigen taal mogen spreken. Mede daardoor weet Ken Watanabe, die in het inferieure The Last Samurai al potentieel toonde, maar toch niet echt schitterde, zich bij het selecte groepje acteurs te scharen dat met verve en op indrukwekkende wijze een bekende generaal mocht vertolken. Mede daardoor voelt deze film authentiek aan en mede daardoor boeit dit Letters from Iwo Jima van begin tot (bijna) eind.

Nadat enkele scenaristen werden uitgeprobeerd, werd de Iris Yamashita aangetrokken om het script te ‘veroosteren’. Zij haalde haar inspiratie onder andere uit de brieven van luitenant-generaal Kuribayashi zelf, ook al waren die niet tijdens de slag om Okinawa geschreven. Verder vond ze inspiratie in verhalen van andere veldslagen, aangezien slechts 1000 van de 21 000 Japanners op Okinawa de strijd overleefden en er dus niet bepaald veel verslagen van ooggetuigen voorhanden waren. De andere verantwoordelijke voor het scenario was overigens niemand minder dan Paul Haggis, die eerder al tekende voor absolute krakers als Crash, Million Dollar Baby en Casino Royale (en, natuurlijk, Flags of Our Fathers).

Knap, trouwens, dat we deze film nu in Blu-ray kunnen bewonderen. Eastwood regisseerde zonder franjes, een aanpak die perfect past bij wat hij hier probeerde in beeld te brengen. Letters from Iwo Jima ziet er veel minder verfijnd en episch uit dan Flags of Our Fathers, maar maakt meer indruk, zeker in 1080p High Definition (16x9 2:4:1 beeld) en in een indrukwekkende 5.1 Dolby Digital. De extra’s mochten gerust wat meer diepgaande informatie bevatten, maar toch blijven de filmpjes over het maken van Letters from Iwo Jima en de achtergrond van deze prent interessant om te bekijken. Ook de ‘beelden van de frontline’ zijn knap, maar voegen iets minder toe aan het geheel, net als de beelden van de wereldpremière, de persconferentie en de bioscooptrailer.

Technische Fiche:

Regie: Clint Eastwood
Producer: Clint Eastwood, Robert Lorenz & Steven Spielberg
Scenario: Iris Yamashita & Paul Haggis, geïnspireerd door het boek Picture Letters from Commander in Chief van Tadamichi Kuribayashi & Tsuyoko Yoshido
Muziek: Kyle Eastwood & Michael Stevens
Editor: Joel Cox & Gery Roach
Fotografie: Tom Stern

Artistieke Fiche:

Ken Watanabe
Kazunari Ninomiya
Tsuyoshi Ihara
Ryo Kase
Shido Nakamura
Hiroshi Watanabe
Takumi Bando

Met dank aan Warner Brothers

Dirk Vandereyken ****